Hành trình bước theo Chúa có phải là những ngày tháng hạnh phúc không? Có lẽ là có, nhưng không phải lúc nào hạnh phúc cũng mang dáng vẻ của niềm vui. Có những ngày, niềm vui của người đi theo Chúa chỉ đơn giản là vẫn muốn bước tiếp, dù đôi chân đã mỏi và con đường phía trước chưa nhìn thấy điểm dừng.
Có những ngày, bước đi với Chúa giống như leo lên một chiếc thang dài. Bước này chưa kịp vững đã thấy trước mặt còn biết bao nhiêu bậc nữa. Ta vẫn nóng giận vì một chuyện nhỏ, vẫn buồn vì một lời nói vô tình, vẫn sa ngã ở chính nơi mình đã bao lần tự nhủ sẽ không ngã nữa. Có những buổi tối trở về phòng, cánh cửa khép lại, mình mới nhận ra hành trình đi với Chúa đôi khi cũng có những đoạn đường rất cô đơn. Vậy mà sáng hôm sau, tiếng chuông vẫn vang lên. Mình lại thức dậy, lại mặc áo dòng, lại bước vào nhà nguyện, lại đứng trước Chúa với một con người có khi chưa tốt hơn bao nhiêu so với ngày hôm qua. Có lẽ chính những buổi sáng như thế làm người ta hiểu rằng hạnh phúc của người theo Chúa không phải là một đời sống không còn yếu đuối, nhưng là giữa những yếu đuối của mình, vẫn còn có một Đấng để trở về.
Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu đã khám phá ra điều ấy trong con đường thơ ấu thiêng liêng. Chị không cố làm cho mình trở nên lớn lao trước mặt Thiên Chúa. Trái lại, chị chọn trở nên bé nhỏ, như một đứa trẻ biết mình không thể đi xa nếu không có bàn tay của cha mẹ. Trong đan viện, cuộc đời chị trôi qua với những việc rất nhỏ: quét nhà, giặt áo, nhường nhịn một người chị em, chịu đựng một cơn đau mà không than vãn. Những điều nhỏ bé ấy trở thành nơi chị học cách yêu mến Chúa. Têrêsa hiểu rằng mình không thể tự leo lên tới Thiên Chúa bằng sức riêng. Càng cố gắng, chị càng nhận ra mình bé nhỏ và cần được Chúa nâng đỡ. Vì thế, chị không muốn làm một người lớn trước mặt Chúa nữa, nhưng chỉ muốn làm một đứa trẻ, biết mình yếu đuối và cần được bồng bế. Chị từng thốt lên: “Ôi Giêsu của con, chính vòng tay Chúa là chiếc thang nâng con lên Trời. Con chẳng cần phải lớn lên; trái lại, con phải ở mãi bé nhỏ, và ngày một bé nhỏ hơn nữa.”
Có lẽ đó là nghịch lý rất đẹp của đời sống đức tin: Bạn có đủ yếu đuối để theo Chúa Giêsu? Không phải yếu đuối để buông xuôi, nhưng yếu đuối để biết mình cần một bàn tay khác.
Tôi thích hình ảnh “chiếc thang máy” mà Têrêsa dùng để diễn tả con đường nên thánh của mình. Chị nhận ra rằng mình không thể tự leo lên bằng sức riêng. Đến một lúc nào đó, người ta phải dừng lại và thú nhận: “Con không tự mình đi được nữa.” Và đó không phải là thất bại; có khi lại chính là lúc hành trình bắt đầu. Bởi “Chúa sẽ làm mọi sự” không có nghĩa là chúng ta chẳng cần làm gì. Chúng ta vẫn cầu nguyện, vẫn chiến đấu với những yếu đuối, vẫn trung thành với bổn phận, vẫn cộng tác với ân sủng trong từng việc nhỏ. Nhưng ta không còn nghĩ rằng chính những cố gắng của mình làm nên sự thánh thiện. Ta làm phần của mình, rồi phó phần còn lại cho Chúa. Phần của chúng ta là đưa tay ra; phần của Chúa là nắm lấy và nâng chúng ta lên.
Cùng một trực giác ấy cũng có thể bắt gặp nơi Simone Weil (1909–1943), một tâm hồn luôn thao thức về Thiên Chúa, dù hành trình đức tin của bà vẫn đứng ở một khoảng cách đặc biệt với Giáo hội. Trong những suy tư của mình, bà cũng chạm đến một sự thật gần với kinh nghiệm của Têrêsa: “Chúng ta chẳng có sức để bước, dù chỉ một bước hướng lên Thiên Đàng – Một con đường dốc đứng và hiểm trở. Nhưng nếu chúng ta ngước nhìn về trời một lúc lâu, Chúa sẽ xuống và mang chúng ta về với Ngài. Chuyện đó có khó gì với Chúa đâu.”
Rồi trong một khoảng lặng nào đó, người tu sĩ có thể tự hỏi:
- Tại sao con đã đi với Chúa lâu như thế mà con vẫn còn yếu đuối?
- Tại sao con đã cố gắng bao nhiêu năm mà con vẫn chưa nên thánh như con từng nghĩ ?
Những câu hỏi ấy có thể làm mình buồn, nhưng cũng có thể đưa mình trở về với một sự thật đã nhiều lần bị quên lãng: mình không thể tự làm cho mình nên thánh. Có lẽ chúng ta đã quen nhìn đời tu như một hành trình đi lên, càng ngày càng phải tốt hơn, mạnh hơn, quảng đại hơn. Nhưng càng đi, người tu sĩ càng có thể nhận ra rằng ơn gọi không phải là câu chuyện của một con người đủ mạnh để tự mình đi đến cùng, mà là của một người con càng đi lâu càng nhận ra mình cần đến Cha hơn. Không phải vì mình hoàn hảo nên mình thuộc về Chúa, nhưng chính vì biết mình chẳng thể tự hoàn hảo nên mình cần ở lại trong vòng tay Người.
Vì thế, sự yếu đuối không nhất thiết có nghĩa là người tu sĩ đã thất bại. Có những yếu đuối, nếu được sống trong ánh sáng của ân sủng, lại trở thành nơi dạy ta bài học mà thành công không thể dạy được: thôi cậy dựa vào chính mình, thôi tìm sự bảo đảm nơi công việc, lời khen hay thành quả. Nó đưa mình trở về với một chỗ rất nghèo, nơi mình chẳng còn gì để khoe với Chúa ngoài chính sự bất lực của mình. Lúc ấy, lời cầu nguyện trở nên đơn sơ hơn. Không cần những câu chữ đẹp, không cần phải chứng minh mình sốt sắng. Chỉ cần ngồi đó trước mặt Chúa, với tất cả những gì mình đang là, và thưa thật khẽ: “Lạy Chúa, con cần Chúa. Con không làm được nếu không có Chúa.” Thánh Phaolô cũng đã từng đi qua một kinh nghiệm như thế: “Ơn của Thầy đã đủ cho con, vì sức mạnh của Thầy được biểu lộ trọn vẹn trong sự yếu đuối” (2 Cr 12,9).
Một lời khấn không phải là lời khẳng định rằng từ nay người tu sĩ sẽ không còn yếu đuối. Đó là một lời “xin vâng” được lặp lại mỗi ngày, trong những điều rất nhỏ và nhiều khi chẳng ai nhìn thấy: một giờ chầu Thánh Thể khi lòng khô khan, một lần biết nhường nhịn người chị em, một bổn phận lặp đi lặp lại đến mức nhàm chán, một hy sinh âm thầm, hay một nỗi cô đơn được đặt vào tay Chúa. Chính trong những điều nhỏ bé ấy, lời khấn được sống lại bằng một tình yêu biết kiên trì ở lại. Và có lẽ, đến cuối cùng, điều quan trọng không nằm ở chỗ chúng ta đã leo được bao nhiêu bậc trên hành trình thiêng liêng, đã tích lũy được bao nhiêu công trạng, hay đã chứng tỏ mình mạnh mẽ đến đâu. Điều quan trọng hơn là mỗi ngày chúng ta có thể trở về với một câu hỏi rất đơn sơ: Đức Kitô có thực sự là tâm điểm của đời tôi không?
Nếu chính mình là trung tâm, ta sẽ luôn phải chứng minh rằng mình xứng đáng. Nếu công việc và thành tích trở thành trung tâm, ta sẽ dễ sống trong mệt mỏi vì lúc nào cũng sợ mình chưa đủ. Nhưng nếu để Đức Kitô ở giữa cuộc đời, mọi sự sẽ dần tìm lại được vị trí của mình. Khi ấy, yếu đuối có thể trở thành nơi ân sủng chạm đến; thất bại trở thành cơ hội để quay về; còn những điều nhỏ bé mỗi ngày cũng có thể trở nên trọn vẹn khi được đặt vào bàn tay của Đấng là Tất Cả.
Sau cùng, người tu sĩ không cần phải đứng trước Chúa với đôi tay đầy những thành tích để chứng minh mình đã làm được bao nhiêu điều cho Người. Chúa chỉ chờ một đôi tay biết mở ra để Người nắm lấy, một tâm hồn biết mở cửa để Người bước vào, và một con người đủ bé nhỏ để nhận ra rằng đời mình chỉ thực sự tìm được ý nghĩa khi Đức Kitô, chứ không phải chính mình, trở thành tâm điểm của tất cả.
Gió Biển